Éthiopie : Konu federaal Etiopi heɓtii ɗowgol saare Zalambessa, mo woni ɗo ɓadii keerol Eritere, e sahaa nde yeddondiral konu e hakkunde leydiiji ɗiɗi ɓeydii tiiɗde.

Ndee yeesoɓtere konu waɗi e sahaa nde yeddondiral hakkunde Addis-Abeba e Asmara, ɗee saare ɗiɗi ɗe ngoni hoore leydiiji ɗiɗi, ena jokka e ɓeydude.

Laamuuji leydiiji ɗiɗi ɗee ngoni e tuumondirde e golle ɗe mbaawi umminde haɓre hesere e diiwaan ngal.

Konu Etiopi ena jokka e yeeso e diiwaan Tigré

Caggal balɗe keewɗe golle konu, konu federaal Etiopi ena jokka e yeesoɓtaade e rewo leydi, ɗo haɓreji kesi ngoni e waɗde hakkunde mum e haɓɓooɓe Tigré ɓe njokkondiri e Front populaire de libération du Tigré (TPLF).

E ko humpitooji ɗi woɓɓe ƴeewtotooɓe haɓre humpitiri, konu laamu Etiopi, mo wallondiri e konuji nokku oo, heɓtii ɗowgol saareji keewɗi ɗe rebelleɓe njoginoo arande.

E hakkunde ɗee saareji ena woodi Zalambessa, mo woni nokku mawɗo keerol hakkunde Etiopi e Eritere.

E ko fedde ACLED, nde ƴeewtata haɓreji e aduna, humpitiri, konu laamu Etiopi heɓtii ɗowgol Zalambessa e Fatsi ñalawma 12 octobre 2026, caggal nde haɓɓooɓe Tigré ndilli e ɗiin nokkuuji.

Ndee yeesoɓtere wallii konu Etiopi ngam semmbinde woodugol mum e laawol mawngol e rewo leydi.

Konu Eritere dillii e nokku keerol

Heɓtugol Zalambessa waɗi e sahaa nde humpitooji hollinoo wonde soldaaɓe Eritere ngonnoo e woɓɓe nokkuuji Tigré.

E ko ACLED humpitiri, konu Eritere mo wonnoo e laawol Zalambessa-Fatsi dillii ngam ruttaade e leydi mum ñalawma 12 octobre 2026, hade nde konu federaal Etiopi hewti.

Ndee dillaare ena mbaydi ko nde wallii soldaaɓe Etiopi ngam naatde e Zalambessa tawa haɓre mawnde waɗaani e sahaa nde ɓe naati saare ndee.

Kono, dillugol konu Eritere e oo nokku tan firtaani wonde soldaaɓe mum fof ndillii e diiwaan Tigré.

Woɓɓe humpitooji kisal ena njowtii e woodugol dubuuje soldaaɓe Eritere e nokkuuji goɗɗi e Tigré.

Kono, limgal maɓɓe e ɗo ɓe ngoni e goonga ena saɗi tabitineede e ƴeewtagol mo alaa jokkondiral e fannu gooto.

Addis-Abeba e Asmara ngoni e tuumondirde

Yeddondiral hakkunde Etiopi e Eritere ɓeydii tiiɗde e balɗe sakkitiiɗe.

Laamu Etiopi tuumii leydi koddingu mum wonde konu mum naatii haa e nder leydi Etiopi, e woɗɗugol ɓadii kilometraaji 60 gila keerol.

Kono, laamu Eritere yeddii ɗee tuume no feewi.

E fannu mum, Asmara hollii kulol mum e dow faandaare ɗe o tuumata Addis-Abeba wonde ena jogii ngam heɓde leydi goɗɗi.

Laamu Eritere ɗaɓɓitii kadi naatugol Organisation des Nations unies (ONU) ngam wallude e dartinde ndee ɓeydugol yeddondiral.

Ɗee yeddondirɗe umminii kadi kulol e dow jam e kisal Geesol Afrik (Corne de l'Afrique), diiwaan mo haɓreji keewɗi tampinii gila duuɓi ɗuuɗɗi.

Heɓugol laawol yahde e Maayo Mboɗeewo woni e hakkunde yeddondiral

Ɓurɗum e golle konu ɗe ngoni e waɗde e Tigré, jokkondiral hakkunde Etiopi e Eritere ena jokka e tampude sabu haala heɓugol laawol yahde e Maayo Mboɗeewo (mer Rouge).

Gila nde Eritere heɓi ndimaaku mum e hitaande 1993, Etiopi alaa laawol mum tigi mo njahata e maayo.

Ngam ɗum, laamu Etiopi jogorii heɓugol laabi yahde e maayo ko huunde mawnde ngam yeesoɓtere ekonomi leydi mum.

Kono, deklarasioŋaji ɗi hooreeɓe Etiopi mbaɗi e dow ndee haala umminii kulol mawngol e Asmara.

Laamu Eritere ena huli wonde ɗee ɗaɓɓitaaje mbaawi waylude e yeddude ndimaaku e ɗowgol leydi mum.

E ndee ngonka, yeesoɓtere konu Etiopi haa e Zalambessa umminii naamnal mawngal : Konu Etiopi maa heddo e reenugol keerol mum, walla yeddondiral ngal waawi waɗde haa haɓre nduuta haa e nder leydi Eritere?

Haa jooni, alaa cuɓaande resmi nde tabitini wonde laamu Etiopi yamirii konu mum ngam waɗde offensive e nder leydi Eritere.

Kulol haɓre hesere e Geesol Afrik ena ɓeyda

Artugol haɓreji e diiwaan Tigré ena waɗa haa yimɓe hulii bonnugol kisal e jam e diiwaan ngal.

Ɗum waɗi duuɓi seeɗa tan caggal haɓre mawnde nde waɗnoo hakkunde konu federaal Etiopi e haɓɓooɓe Tigré, gila 2020 haa 2022.

Hay so accord de paix waɗaano e lewru novembre 2022, yeddondiral siyas e konu timmaani no feewi.

Haɓreji kesi, dillugol konuji e tuume ɗe Etiopi e Eritere ngoni e waɗondirde ɓeydinii jooni kulol ƴeewtotooɓe haɓre e instituusioŋaji hakkunde-leydiiji.

Ngam yimɓe sivile, ndee ngonka ena ngadda hulɓinaare hesere, ɓurɗum e fannu kisal, heɓugol cellal, heɓugol ñaamdu e jawdi, e kadi yahdugol yimɓe gila nokku gooto haa nokku goɗɗo.

Yimɓe ɗuuɗɓe ɓe ngonka maɓɓe tampinoo gila haɓreji ɓennɗi ena waawi heɓde caɗeele goɗɗe, so ndee yeddondiral jokkinii tiiɗde.

Zalambessa : Yeesoɓtere konu nde waawi waylude ngonka diiwaan ngal

Heɓtugol Zalambessa ko yeesoɓtere hesere e nder kontra-offensive konu federaal Etiopi.

Kono, ɓurɗum e heɓtugol saare ndee, huunde mawnde nde woni e yeeso laamuuji e renndooji diiwaan ngal ko haɗde haɓre Tigré waylude haa e haɓre hakkunde leydiiji ɗiɗi.

Etiopi e Eritere ngoni jooni e sahaa mo reentinagol e ɗaɓɓitaade jam ɓuri waɗde nafoore, ngam reenude nguurndam yimɓe e haɗde artugol haɓre mawnde e Geesol Afrik.

FOUTA TV | Kabaruuji Afrik e aduna